[MAKALE] Orhan GENCEBAY ve Sitar

[idam_mahkumu]

---

Biraz Sitar’dan söz etmek istiyorum. Sitar, Hindistan’ın milli sazıdır. Hindular asırlar boyu bu enstrümanı dini törenlerinde, halk ezgilerinde, düğünlerinde, ölüm törenlerinde kullanmışlardır.

Sitar Hindular için sadece bir çalgı değil, aynı zamanda da felsefî anlamı olan bir enstrümandır. Mistik bir çalgıdır.

Telli bir enstrümandır. 40 dan fazla teli bulunmaktadır. Kanun yüzüğü ile çalınabilmektedir. Oldukça zor bir enstrümandır. Çalabilmek, duygusunu ve o mistik havasını verebilmek her yiğidin harcı değildir.

Bu yüzden Türkiye de çalabilen sayısı bir elin parmaklarını geçmez. Başta Orhan Gencebay olmak üzere Erkin Koray, İlham İrem’de bu mistik enstrüman ile bir dönem ilgilenmiştir.

İlk defa Orhan Gencebay tarafından Türk Müziğine giren bu mistik enstrüman, Gencebay’ın elinde hayat bulmuştur.

Gencebay özellikle 72-82 arası neredeyse bu enstrümanı elinden hiç düşürmemiştir. Bu enstrüman ile besteler, ezgiler üretmiştir. Bu Enstrüman ile film müziği yapmıştır.

İlk olarak 73 yılında “Uğrunda Bir Ölmek Kaldı” adlı şaheserde, mistik Hindu sazı ile Gencebay caz müziği nüansları kullanmıştır.

Ben O Zaman Ölürüm adlı şaheserin 1975 film versiyonunda Gencebay Sitar ile solo yapmıştır. Eseri de baştan sona kadar Sitar ile icraa etmiştir.

Sitar ile yaptığı bestelerden biri olan “Nereden Bileceksin” şarkısı Sitar’ın gerçek ruhunu birebir yansıtan Gencebay eserlerindendir. Eserde baştan sona kadar Gencebay’ın büyülü parmakları Sitar çalmıştır.

Sitar çok zor bir enstrümandır ve Gencebay’ın büyük ölçüde zamanını almıştır. 80’lerden sonra Gencebay yoğun iş hayatı içerisinde Sitar’a zaman ayıramaz duruma gelmiştir. Ve 80’ler ile birlikte Sitar çalışmalarını seyrekleştirmek zorunda kalmıştır.

Sitar ile yaptığı bestelerden biri de Yalnız Değilsin albümünün marjinal eseri, Çoban Kızı’dır. Bu eserin Sitar ile bestelendiği rivayet edilir.

MAKALE YAZARI: Ömer Faruk EROl // İdam Mahkumu - 07 EYLÜL 2007

[SerdarYılmaz]

Güzel bir yazi Ömer, güzel bir özet olmus gerçekten.

Ayrica bir de fagot olayi vardir Klasikler 1´den...

Gencebay ya bu iste... Yeniligi, spontaniteyi, dogaçlamayi en güzel biçimde sergileyebilen bir müzisyendir ülkemizde... Yoksa kimin aklina gelir..? Kim kor Nereden Bileceksin´e bir sitari..?? Kim Ben O Zaman Ölürüm saheserinin introsunu bir sitar geçisi ile yapar..?? Kim Beni Böyle Sev saheserini (yeni versiyonu) silofon destegi esliginde çalar ülkemizde.... Ve örnekleri çogalt çogaltabildigin kadar... Renklilik, çesitlilik, çok seslilik bu iste... Müzik bu, Gencebay müzik..

[hayat kavgası]

Güzel bir yazi Ömer, güzel bir özet olmus gerçekten.

Ayrica bir de fagot olayi vardir Klasikler 1´den...

Gencebay ya bu iste... Yeniligi, spontaniteyi, dogaçlamayi en güzel biçimde sergileyebilen bir müzisyendir ülkemizde... Yoksa kimin aklina gelir..? Kim kor Nereden Bileceksin´e bir sitari..?? Kim Ben O Zaman Ölürüm saheserinin introsunu bir sitar geçisi ile yapar..?? Kim Beni Böyle Sev saheserini (yeni versiyonu) silofon destegi esliginde çalar ülkemizde.... Ve örnekleri çogalt çogaltabildigin kadar... Renklilik, çesitlilik, çok seslilik bu iste... Müzik bu, Gencebay müzik..

Serdar arkadaşım ,olayı çok güzel anlatmışsın.tebrikler.Nerden bileceksinde ki sitara gelince,bir ara hintli mi olayım diye düşündüm.yani bu kadar olur...

[topraktanbircan]

geçen bir arkadaşımla hint müziği üzerine konuşuyordum.bana hint filmlerinden yola çıkarak:"ben hint müziğini hiç sevmiyorum.o filmlerde ciyak ciyak şarkı söylemelerini,çok kulak tırmalayıcı bir müzik" dedi.o anda düşündüm acaba bunu diyen arkadaş geleneksel hint müziği üzerine ne gibi derin araştırmalara girmişti de bana hint müziğinin ne kadar çirkin olduğunu anlatıyordu.hint müziğinin çirkin bir müzik olduğu savını da hint filmlerinde şarkı söyleyen kadınların sesinin ciyaklığı gibi gayet bilimsel bir veriye dayandırıyordu acaba sitar ne diye sorsam,ravi shankar kimdir desem haberi var mıydı?acaba dünyaca ünlü rock gruplarının bile hint müziğini araştırdığını biliyor muydu?

yukarıda anlattığım zihniyette müziğe bakan insanlar için orhan gencebay ve türk müziğinde sitar kullanımı konusu ne anlam ifade ediyor varın siz düşünün.aslında biz biraz da kendimiz çalıp kendimiz oynuyoruz.maalesef yıllardır orhan gencebay müziğinin  ne olduğunu ve bunun üzerinden tüm dünya müziklerine bakış açısının ne olması gerektiği insanlara anlatılamadı.ancak bizim gibi çok dar bir kesim var anlayan.gencebay dinleyenlerin içinde bile aslında düşük bir yüzdeyiz biz.onu dinlediğini söyleyenlerin bile çoğu onu anlamıyor.fikir savaşımız şu cephelere karşı olmalı;arabeskçi ve damarcı kesim,batıdan gelen herşeyin mükemmel doğudan gelen herşeyin ise "tu kaka" olduğunu düşünen batı özentileri,türk halk müziği ve türk sanat müziği bağnazları.bu üçünün de gerçek müzik anlayışının ne olması gerektiği konusunda bakacakları tek örnek varsa,o da gencebay müziğidir.

not:yazım biraz alakasız oldu konuyla ama sözü açılmışken bu bağlamda da bu rahatsızlığımı belirteyim dedim.

[SerdarYılmaz]

Aynen katiliyorum Basar. Harika anlatmissin.
Müzik güzeldir, ama ne zaman? Iyi icra edilebildigi zaman, o tonlar insan kulaginda ve beyninde hos bir biçimde algilanabildigi zaman.. Bir kesim bir müzigi büyük bir begeni ve ilgiyle dinliyorsa, o müzik asirlardir ayakta ve daha da güçlü konumdaysa, demek ki o müzik kalitelidir, insana gerçekten hitap etmistir.. Kaliteli müzikte ayrim olmaz, müzigin renkleri çesit çesittir, ama her rengin ayri güzellikleri oldugu gibi müzik de farkliliklariyla güzeldir.. Insanlar yaptiklari müzikle bir bütünün parçasini olusturuyorlar..  

Ayrica berhüdar ol "hayat kavgası" ; -)

[topraktanbircan]

Aynen katiliyorum Basar. Harika anlatmissin.
Müzik güzeldir, ama ne zaman? Iyi icra edilebildigi zaman, o tonlar insan kulaginda ve beyninde hos bir biçimde algilanabildigi zaman.. Bir kesim bir müzigi büyük bir begeni ve ilgiyle dinliyorsa, o müzik asirlardir ayakta ve daha da güçlü konumdaysa, demek ki o müzik kalitelidir, insana gerçekten hitap etmistir.. Kaliteli müzikte ayrim olmaz, müzigin renkleri çesit çesittir, ama her rengin ayri güzellikleri oldugu gibi müzik de farkliliklariyla güzeldir.. Insanlar yaptiklari müzikle bir bütünün parçasini olusturuyorlar..  

Ayrica berhüdar ol "hayat kavgası" ; -)

evet serdar.bazı insanlar müziğe kalite gözlüğüyle değil faşist gözlüklerle bakıyorlar.müziği kalite kriteriyle değil,kültür ve medeniyet kriteriyle değerlendiriyorlar.bu beni müzik konusunda en çok rahatsız eden şeydir oldum olası.mesela bir klasik batı müziği en büyük ve yüce müzik,onu dinleyen insan ise en büyük ve yüce insan olarak değerlendiriliyor.böyle bir kanı hemen herkeste var.o müziği dinlemeyenlerde bile.yok böyle birşey;her çiçeğin kokusu,her yemeğin tadı kendine hastır.ünlü jazz yorumcusu armstrong bu konuda ne güzel söylemiştir:"dünyada iki müzik türü vardır;kaliteli müzik ve kalitesiz müzik" bence herkesin pay çıkarıp anlaması gereken son derece büyük bir söz.

[idam_mahkumu]

Aynen katiliyorum Basar. Harika anlatmissin.
Müzik güzeldir, ama ne zaman? Iyi icra edilebildigi zaman, o tonlar insan kulaginda ve beyninde hos bir biçimde algilanabildigi zaman.. Bir kesim bir müzigi büyük bir begeni ve ilgiyle dinliyorsa, o müzik asirlardir ayakta ve daha da güçlü konumdaysa, demek ki o müzik kalitelidir, insana gerçekten hitap etmistir.. Kaliteli müzikte ayrim olmaz, müzigin renkleri çesit çesittir, ama her rengin ayri güzellikleri oldugu gibi müzik de farkliliklariyla güzeldir.. Insanlar yaptiklari müzikle bir bütünün parçasini olusturuyorlar..  

Ayrica berhüdar ol "hayat kavgası" ; -)

evet serdar.bazı insanlar müziğe kalite gözlüğüyle değil faşist gözlüklerle bakıyorlar.müziği kalite kriteriyle değil,kültür ve medeniyet kriteriyle değerlendiriyorlar.bu beni müzik konusunda en çok rahatsız eden şeydir oldum olası.mesela bir klasik batı müziği en büyük ve yüce müzik,onu dinleyen insan ise en büyük ve yüce insan olarak değerlendiriliyor.böyle bir kanı hemen herkeste var.o müziği dinlemeyenlerde bile.yok böyle birşey;her çiçeğin kokusu,her yemeğin tadı kendine hastır.ünlü jazz yorumcusu armstrong bu konuda ne güzel söylemiştir:"dünyada iki müzik türü vardır;kaliteli müzik ve kalitesiz müzik" bence herkesin pay çıkarıp anlaması gereken son derece büyük bir söz.

Yada Neyzen Teyfiğin dediği gibi; "En iyi sanatçı, kendini en iyi dinletebilendir..." ...

[SerdarYılmaz]

bazı insanlar müziğe kalite gözlüğüyle değil faşist gözlüklerle bakıyorlar.müziği kalite kriteriyle değil,kültür ve medeniyet kriteriyle değerlendiriyorlar ... mesela bir klasik batı müziği en büyük ve yüce müzik,onu dinleyen insan ise en büyük ve yüce insan olarak değerlendiriliyor.böyle bir kanı hemen herkeste var ...

Gerçekten harika tespitler Basar. Bu beni de çok rahatsiz eden bir konu. Bu kanida olmayanlar aslinda ne yazik ki - dedigin gibi - çogunlukta.. Normal insan, önyargilari ile dolu olan görüslerini müzik olayinda ne yazik degistirmiyor, orada da ayni tutumu sürdürüyor.. Ne zaman ki müzik ile -hobi olarak olsun/profesyonel anlamda olsun - ciddi biçimde ilgileniyor, o bahsettigin "fasist" gözlükleri de yokoluyor..

Genelde insanlar müzik gibi bir konuyu bile sadece müzik olarak degerlendirme gayretini gösteremiyor.. Beceremiyor demiyorum, çünkü o beceri hemen hemen herkeste vardir, ama gayret yok.. Önyargilar sagolsun(!)

[dimitroyati]

gercektende oyle kasrdesım toprak diye bırsarkısıvar yedı bıtırdıbenı bılesın orhangencebay  kadar guzel  bırsanatcıyortur  bır barısmanco orhangencebay  ferdı tayfur gıbı santcılar bırdaha dünyaya gelmezz bılesınızzzz alllah emenet      

[idam_mahkumu]

gercektende oyle kasrdesım toprak diye bırsarkısıvar yedı bıtırdıbenı bılesın orhangencebay  kadar guzel  bırsanatcıyortur  bır barısmanco orhangencebay  ferdı tayfur gıbı santcılar bırdaha dünyaya gelmezz bılesınızzzz alllah emenet